Ρωσία

Υπό το πρίσμα των συνεντεύξεων των Odd Arne Westad και Anne Applebaum στο Βοοks’ Journal

Στις 24 Φεβρουαρίου 2026 συμπληρώνονται τέσσερα χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία —ένα γεγονός που, ανεξάρτητα από την τελική του έκβαση, έχει ήδη μεταβάλει το διεθνές γεωπολιτικό σύστημα σε τέτοιο βαθμό που είχε να συμβεί  από την πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989 και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης δυο χρόνια αργότερα.

Ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ προκάλεσε «πολιτικό σεισμό» με τις πρόσφατες δηλώσεις του για τα γεγονότα του 1922. Για πρώτη φορά,  επισήμως και δημόσια, ένας τόσο υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Κρεμλίνου παραδέχτηκε όχι απλά την ιστορική αλήθεια, αλλά την ενεργό συμμετοχή της Σοβιετικής Ρωσίας στην ενίσχυση του στρατού του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Όχι ότι δεν το γνωρίζαμε ή ότι εκπλαγήκαμε...

Κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα στη δίνη των συγκρούσεων γεωπολιτικής ισχύος  

Σήμερα, στο Ιράν βρίσκονται ξανά σε εξέλιξη εξεγέρσεις. Η εξέγερση του 2022 δεν υπήρξε ένα μεμονωμένο ξέσπασμα αλλά το προοίμιο μιας διαδικασίας που επαναλαμβάνεται και βαθαίνει. Ένας λαός που τότε βγήκε στους δρόμους επιστρέφει σήμερα αντιμέτωπος με μια ακόμη σκληρότερη πραγματικότητα: τη μαζική φτωχοποίηση και την εξαθλίωση εκατομμυρίων Ιρανών πολιτών, στερημένων από στοιχειώδη δικαιώματα, εγκλωβισμένων σε μια θεοκρατική εξουσία που αντιμετωπίζει τη ζωή ως αναλώσιμη και την κοινωνία ως ύποπτη.

Την ίδια στιγμή, στη Βενεζουέλα, ένας άλλος λαός συνεχίζει να ασφυκτιά κάτω από ένα αυταρχικό καθεστώς που έχει μετατρέψει τη χώρα σε εργαστήριο φτώχειας, διαφθοράς και πολιτικής βίας. Δύο διαφορετικές γεωγραφίες, δύο διαφορετικά καθεστώτα, αλλά το ίδιο αποτέλεσμα: κοινωνίες που συνθλίβονται, πολίτες που στερούνται δικαιώματα, ζωές που απαξιώνονται στο όνομα της εξουσίας.

Στρατός και κοινωνία κατά τη διάρκεια ενός πλήρους πολέμου

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, την ημέρα της πλήρους εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπέγραψε ένα γενικό διάταγμα που εισήγαγε στρατιωτικό νόμο. Κατά τους πρώτους μήνες του πλήρους πολέμου, ο ουκρανικός στρατός και οι χερσαίες αμυντικές δυνάμεις αυξήθηκαν ραγδαία μετά την εισροή εθελοντών και εφέδρων οι οποίοι διέθεταν υψηλό κίνητρο. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του 2023, ιδίως μετά την αποτυχημένη αντεπίθεση το καλοκαίρι του ίδιου έτους, η μείωση του αριθμού των νέων στρατολογημένων στις Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας (Zbroyni Syly Ukrainy - ZSU) κατέστη ένα όλο και μεγαλύτερο πρόβλημα. Μέχρι το τέλος του έτους, η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού άρχισε να αναγνωρίζεται δημοσίως από τους ουκρανούς αξιωματούχους.

Δύο ανοιχτά πολεμικά μέτωπα, στην Ουκρανία και στο Ισραήλ, συμπύκνωσαν τα τελευταία χρόνια όλα όσα η Δύση προτιμούσε να θεωρεί λυμένα. Πρόκειται για την ασφάλεια των συνόρων, την αξία της ανθρώπινης ζωής, το δικαίωμα της αυτοάμυνας, τα όρια της βίας. Η χρονιά που κλείνει δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες.

Στρατηγικές και πολιτικές προκλήσεις μιας «Δύναμης Εγγυήσεων» στην Ουκρανία

Από την άνοιξη του 2025, οι δυτικές εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία έχουν καταστεί σημαντικό θέμα στη δημόσια συζήτηση και στον πολιτικό σχεδιασμό που οδηγεί στο τέλος του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Το σημείο 5 του κοινού «σχεδίου ειρήνης» των ΗΠΑ και της Ρωσίας και η επακόλουθη 28-σημείων αντιπρόταση της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας αναφέρουν ότι η Ουκρανία πρέπει να λάβει «αξιόπιστες» ή «ισχυρές» εγγυήσεις ασφάλειας. Αυτά τα έγγραφα και η σχετική δημόσια συζήτηση έφεραν ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα του τι μπορεί να σημαίνουν τέτοιες εγγυήσεις.

Ο Θεόδωρος Ρηγόπουλος, βαφτιστήρι του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ήταν ο  γραμματέας της οικογένειας των Κολοκοτρωναίων και του Νικηταρά, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.

Η πραγματική γεωπολιτική ιστορία πίσω από τις αυταπάτες

Από τον 19ο αιώνα μέχρι και σήμερα, ένα μέρος της ελληνικής δημόσιας σφαίρας κινείται σαν να κουβαλά μέσα της μια κληρονομημένη έλξη προς «τη μεγάλη προστασία της Ανατολής». Η Ορθόδοξη Εκκλησία, με την οργανική της συνέχεια προς το Πατριαρχείο και την παλιά βυζαντινή οικουμένη, καλλιέργησε επί δεκαετίες ένα ήπιο αλλά σταθερό ρεύμα ρωσοφιλίας. Η Ρωσία, «η άλλη ορθόδοξη αυτοκρατορία», παρουσιάστηκε σαν φυσικός συγγενής, ένας αδελφός λαός που θα προστάτευε το Γένος. Αυτή η κουλτούρα διαχύθηκε από το εκκλησιαστικό σώμα προς την κοινωνία και στο φαντασιακό πολλών ταύτισε την πίστη με μια ασαφή γεωπολιτική προσμονή. Έτσι, σταθεροποιήθηκε ένα υπόστρωμα ευνοϊκό για κάθε μελλοντική φιλορωσική αφήγηση.