Ο Νίκος Θέμελης ήταν διαφορετικός, πιο σύνθετος

Δευτέρα, 14 Μαϊος 2018 13:28

Αλέκος Παπαδάτος

Ο Νίκος Θέμελης.

Ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης αποτιμά τον στενό συνεργάτη του, Νίκο Θέμελη, όχι απλώς για τις πολιτικές ικανότητές του αλλά και για τη λογοτεχνική του δεινότητα. Αναδημοσίευση από το Books' Journal #87, Μάιος 2018, που κυκλοφορεί.

Γνώρισα τον Νίκο Θέμελη το 1981, όταν επισκέφθηκα ως υπουργός Γεωργίας για πρώτη φορά τις Βρυξέλλες. Ήταν η αρχή μιας σταθερής βαθιάς φιλίας. Δούλευε τότε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ζούσε στις Βρυξέλλες. Ήταν από τους πιο ενήμερους για τα θέματα της δύσκολης προσαρμογής της χώρας στις ευρωπαϊκές συνθήκες. Από το 1996, ως επικεφαλής του πρωθυπουργικού μου γραφείου, ήταν ακούραστος μαχητής για την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ. Γνώριζε πολλούς από τους υπεύθυνους τόσο της Επιτροπής όσο και των άλλων χωρών. Ήξερε καλά τις νοοτροπίες τους. Συζητούσε φιλικά αλλά και πειστικά μαζί τους.

Όταν εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα επισκέφτηκα για πρώτη φορά το σπίτι του. Διαπίστωσα με έκπληξη ότι ήταν πολύ καλός ζωγράφος. Οι πίνακές του είχαν μια χαρακτηριστική ιδιαιτερότητα που δύσκολα περιγράφεται. Τους διέκρινε συναίσθημα, μελαγχολία, ανάμνηση μιας ιδιαίτερης στιγμής. Το 1998, πριν κυκλοφορήσει το πρώτο του βιβλίο, μου ανέφερε χαμογελώντας πονηρά ότι ασχολείται με μια δοκιμή μυθιστορήματος. Ίσως το πετύχει. Μου έδωσε αργότερα τμήματα του βιβλίου να διαβάσω. Ο ειδικός για τα θέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν ήταν μόνο ζωγράφος. Προ παντός ήταν ένας συναρπαστικός συγγραφέας.

Στην Αναζήτηση, το πρώτο του βιβλίο, αλλά και στα επόμενα, διοχέτευε ό,τι δεν μπορούσε να χωρέσει στην πολιτική: συναισθήματα, το πιστεύω του για ατομικές και συλλογικές ανθρώπινες προσπάθειες για την πρόοδο μέσα από το διάλογο και την κατανόηση. Όλα αυτά με φόντο την ελληνική ιστορία σε κρίσιμες περιόδους της. Αναφερόταν χωρίς προκαταλήψεις στις σχέσεις των Ελλήνων με τους Τούρκους, στο διαφωτισμό και την ελληνική διασπορά, στις εκσυγχρονιστικές δυνάμεις και τον κοσμοπολιτισμό που έκλειναν μέσα τους οι ελληνικές κοινότητες του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, στην Ελλάδα του Τρικούπη και του Βενιζέλου. Τα βιβλία του δικαιολογημένα χαρακτηρίστηκαν μανιφέστα εκσυγχρονισμού. Είναι βιβλία οραματικά. Αγαπήθηκαν και διαβάστηκαν από χιλιάδες αναγνώστες, γιατί μετέδιδαν ζωντανά την πάλη για τις ιδέες και το νόημα της πολιτικής πράξης, τις διακυμάνσεις και τις συγκρούσεις της εθνικής ιδεολογίας, τις ταυτότητες της ελληνικής κοινωνίας.

Όλοι απόρησαν πώς μπορούσε ο Νίκος να ασχολείται εξ ίσου επιτυχημένα σε δύο τόσο διαφορετικούς τομείς, από τη μια μεριά με τη λογοτεχνία που απαιτεί ευαισθησία στο ανθρώπινο περιβάλλον, διαρκή εσωτερική αναζήτηση, συνεχή ερωτήματα και μια γενικευμένη αμφιβολία, και από την άλλη μεριά με την πολιτική που προϋποθέτει ισχυρές αντιλήψεις, επιμονή στους στόχους και τη δυνατότητα να ξεπερνάς ευαισθησίες. Ο Νίκος όμως ήταν διαφορετικός, πιο σύνθετος, μπορούσε να επικοινωνεί με πολλούς άμεσους αλλά και έμμεσους τρόπους, να διατυπώνει τους προβληματισμούς του.

Ήταν έντονα δημιουργικός.

Κώστας Σημίτης

(1936 - 2025). Πρωθυπουργός της Ελλάδας (1996-2004), ιδρυτικό στέλεχος και αργότερα πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ (1996-2004), καθηγητής εμπορικού δικαίου του Παντείου Πανεπιστημίου. Πρωτοστάτησε το 1965 στην ίδρυση του Ομίλου Πολιτικής Έρευνας «Αλέξανδρος Παπαναστασίου», που το 1967 μετεξελίχθηκε στην αντιδικτατορική οργάνωση Δημοκρατική Άμυνα. Στη διάρκεια της δικτατορίας διέφυγε παράνομα στο εξωτερικό και παραπέμφθηκε ερήμην στο Στρατοδικείο για απόπειρα εμπρησμού και παράβαση του νόμου περί εκρηκτικών υλών. Από το 1970 συμμετείχε στο Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα (ΠΑΚ) ως μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του. Στη μεταπολίτευση εντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ και, μετά τη νίκη του στις εκλογές του 1981 κατέλαβε διάφορα σημαντικά υπουργεία. Η πολιτική του, και ως υπουργός και ως πρωθυπουργός, ήταν μετριοπαθής και εκσυγχρονιστική. Επιδίωξε και συνέβαλε στη σταδιακή ιδιωτικοποίηση του Δημοσίου, αποριζοσπαστικοποίησε τον πολιτικό λόγο του κόμματός του εντάσσοντάς το στις φωνές υπέρ της Ευρώπης και της ενοποίησής της. Ανάμεσα στις μεγάλες επιτυχίες των κυβερνήσεών του ήταν η ένταξη της Ελλάδας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση το 2001. Επίσης, ήταν καθοριστικός ο ρόλος του στην ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Βιβλία του: Η δομική αντιπολίτευση (1979), Για μια κοινωνία ισχυρή, για μια ισχυρή Ελλάδα (1995), Το δικαίωμα επί της εφευρέσεως (1998), Για μια ισχυρή Ελλάδα, σύγχρονη και δημοκρατική (2002), Για μια ισχυρή Ελλάδα στην Ευρώπη και στον κόσμο (2002), Για μια Ελλάδα οικονομικά ισχυρή και κοινωνικά δίκαιη (2002), Πολιτική για μια δημιουργική Ελλάδα 1996-2004 (2005), Στόχοι, στρατηγική, προοπτικές (2007), Η δημοκρατία σε κρίση; (2007), Σκέψεις για μια προοδευτική διακυβέρνηση (2008), Η κρίση (2008), Ο εκτροχιασμός (2012), Δρόμοι ζωής (2015), Υπάρχει λύση; (με τον Γιάννη Πρετεντέρη - 2016). Υπήρξε συνεργάτης του Books’ Journal.