Παρεμβάσεις
Νομπελίστα στα 88 της χρόνια, η Ντόρις Λέσσινγκ, που πέθανε τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου σε ηλικία 94 χρόνων, είχε κάποτε δηλώσει ότι έγινε συγγραφέας από απογοήτευση. Ωστόσο, με το πολυδιάστατο έργο της κατάφερε να συλλάβει το πνεύμα σχεδόν κάθε δεκαετίας και να επιβεβαιώσει τη σημασία της αδιάκοπης ανανέωσης και αλλαγής.
Για τον Καστοριάδη, η προσπάθεια να ληφθούν υπ' όψη τα περιβαλλοντικά ζητήματα πρέπει να διαμορφωθεί μέσα σε ένα πολιτικό πρόταγμα, που δεν θα εξαντλείται αποκλειστικά στην οικολογία αλλά θα την υπερβαίνει. Η παρεμβολή της οικολογικής συνιστώσας σε ένα ριζοσπαστικό δημοκρατικό πρόταγμα είναι γι’ αυτόν απολύτως αναγκαία. Ποια ήταν η θέση του θεωρητικού της αυτονομίας για την οικολογία και την πολιτική οικολογία;
Αν και αδικαιολόγητα απόν έως σήμερα από την ελληνική βιβλιογραφία, το γνωστότερο παγκοσμίως κείμενο του Χάγιεκ, δυστυχώς, παραμένει επίκαιρο. Στην Ελλάδα περισσότερο. Κατ' αρχάς, αποτελεί κοινό δόγμα στην χώρα μας ότι η οικονομία μας χρειάζεται σχεδιασμό και όχι ελευθερία. Είναι χαρακτηριστικό ότι όλα τα κόμματα, όλες οι συνδικαλιστικές οργανώσεις –ακόμη και οι επιχειρηματικές–, όλα τα ΜΜΕ ομνύουν στην ανάγκη ύπαρξης ενός «σχεδίου για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας», κάτι σαν τα αλήστου μνήμης πενταετή πλάνα, που δεν ήταν χαρακτηριστικό μόνο των κομμουνιστικών καθεστώτων· ήταν και του ναζιστικού. Κατά δεύτερον, πολλοί αναζητούν έναν «σωτήρα»…
Εκείνος που θα επιχειρήσει να κωδικοποιήσει την παρουσία των φιλελεύθερων ιδεών στο πολιτικό πεδίο του πρώτου μισού του περασμένου αιώνα με αναφορές σε δύο εμβληματικά έργα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα παραλείψει να αναφερθεί στον Δρόμο προς τη δουλεία του Φρήντριχ Χάγιεκ (το άλλο, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να είναι η Ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της του, επίσης αυστριακού, πολιτικού στοχαστή Καρλ Πόππερ). Γραμμένα την ίδια εποχή, εκφράζουν τις ανησυχίες των συγγραφέων τους για το μέλλον των πολιτικών ελευθεριών υπό τη διπλή φαιοκόκκινη απειλή του σταλινικού και του εθνικοσοσιαλιστικού ολοκληρωτισμού.
Βασίλι Γκρόσμαν, Ζωή και πεπρωμένο, μετάφραση από τα ρωσικά: Γιώργος Μπλάνας, Γκοβόστης, 956 σελ.
Πενήντα χρόνια μετά το θάνατο του Βασίλι Γκρόσμαν (1905-1964), η συγκλονιστική του εποποιία κυκλοφορεί επιτέλους στα ελληνικά. Από τα γερμανικά στρατόπεδα εξόντωσης στα σοβιετικά στρατόπεδα εργασίας και από τα φλεγόμενα ερείπια του Στάλινγκραντ στα ανακριτικά γραφεία της μεταπολεμικής Μόσχας, άνθρωποι ζουν, πεθαίνουν, ερωτεύονται, ελπίζουν, καταρρέουν, ενώ γύρω τους στενεύει ο κλοιός του ολοκληρωτισμού.
«Τον ρώτησα κάποτε αν τον αγαπούσε
η μητέρα του. "Αστειεύεσαι;”, μου
είπε.
“Από τη στιγμή που έγινα τριών ετών
και μπορούσα να μιλήσω, με
λάτρεψε!"»
Edna O Brien
Το 2010, ο πιο χαρισματικός και παραγωγικός εν ζωή αμερικανός πεζογράφος ανακοίνωσε ότι μετά από 31 βιβλία «παραιτείται». Εκατομμύρια θαυμαστών του σε όλο τον κόσμο πένθησαν και απόρησαν. Πώς μπορεί να πετάξει τη γραφομηχανή του ένας άνθρωπος που έζησε για τις λέξεις, με τις λέξεις, από τις λέξεις; Οι δυο διάσημοι συνοδοιπόροι του στα γράμματα, o Τζον Απντάικ και ο Σωλ Μπέλλοου συνέχισαν να γράφουν μέχρι τελικής πτώσεως.
Στις 14 Μαρτίου 2014, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI) ολοκλήρωσε την τετραήμερη επίσκεψη επαφής στην Ελλάδα εν όψει της σύνταξης έκθεσης που αναμένεται να δημοσιευθεί στις αρχές του 2015. Αφού συναντήθηκε με μη κυβερνητικές οργανώσεις, ανεξάρτητους φορείς και κυβερνητικούς παράγοντες, ολοκλήρωσε τις επαφές της με τον αρμόδιο για τις σχέσεις με το Συμβούλιο της Ευρώπης (ΣτΕ) Υπουργό Εξωτερικών Ευάγγελο Βενιζέλο στον οποίο έθεσε σειρά από συγκεκριμένες ερωτήσεις. Ο Υπουργός έδωσε τις συνηθισμένες απαντήσεις των ελληνικών αρχών, οι οποίες φυσικά ελάχιστα έπεισαν το ECRI. Κατ’ αποκλειστικότητα μεταφέρουμε κύρια αποσπάσματα από τα πρακτικά της συνάντησης.
Μια ιστορία πανεπιστημιακού και πολιτικού κυνισμού
Σύμπασα η ελληνική κοινωνία έμεινε άναυδη με την απίστευτη συμπεριφορά και τα τερτίπια του Μιχάλη Λιάπη. Μόνο σε υποσαχάρια κοινωνία θα μπορούσε να εκδηλωθεί παρόμοια συμπεριφορά. Είναι όμως η μοναδική; Δυστυχώς όχι.
Πάμε να δούμε άλλη μια εξ ίσου απίστευτη ιστορία, που δεν αφορά τώρα συνταξιούχους δημόσιους άνδρες, αλλά εν ενεργεία υπουργούς και ο αναγνώστης ας βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.
Μνήμη Νίκου και Γιώργου Χουρμουζιάδη
Η δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 είχε βίο κάτι παραπάνω από τέσσερις μήνες. Την 1η Σεπτεμβρίου τρία νέα πρόσωπα, νέα στην ηλικία, νέα και εκεί, εμφανίζονται στη Σχολή Μωραΐτη. Φιλόλογοι και οι τρεις. Απ' αυτούς οι δύο ήταν ο Νίκος Χουρμουζιάδης και η αφεντιά μου. Εκείνος με τη δόξα του διδάκτορα και της θήτευσής του ως συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, που δύο χρόνια πριν είχε ιδρυθεί με πρόεδρο τον Ιωάννη Κακριδή. Εγώ με τη δόξα του άρτι επιστρέψαντος από τις μεταπτυχιακές σπουδές του στη Γαλλία (δεν ήταν κάτι συχνό τότε) και του υποψήφιου διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει κάποιος στην προσπάθεια να γράψει για τον Νέλσον Μαντέλα είναι να εξηγήσει πώς ένας άνθρωπος που ξεκίνησε ως κάτι σαν Αφρικανός Μάλκολμ Χ κατέληξε σε κάτι ανάμεσα σε Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και σε Γκάντι. Δεν είναι εύκολο, γιατί δεν μπορεί κανείς να αποκωδικοποιήσει την ψυχολογική κυρίως μετάλλαξη ενός ανθρώπου υπό τις συνθήκες που έγινε η μετάλλαξη αυτή. Μετά το θάνατό του, στις 5 Δεκεμβρίου 2013, τα διεθνή ΜΜΕ κατακλύστηκαν από, τρόπον τινά, «αγιογραφίες» του εκλιπόντος, ενώ ακόμα και προσωπικότητες των mainstreammedia που πίστευαν ότι η Νότιος Αφρική είναι περιοχή και όχι χώρα, κατέκλυζαν τα socialmedia με tweets για τον χαμό του.
Ο Γλαύκος Κληρίδης χαρακτηρίστηκε ως ο «τελευταίος statesman» της κυπριακής πολιτικής σκηνής. Και όχι άδικα. Η πολυκύμαντη πολιτική διαδρομή του, με τις επιτυχίες και τις παραλείψεις της, με τα σωστά και τα λάθη της, έχει πολλά να διδάξει για τον τρόπο άσκησης της πολιτικής. Ο Κληρίδης ως πολιτικός παρέμεινε ανθρώπινος και, κυρίως, αδιάφθορος. Όσοι τον έζησαν και συνεργάστηκαν μαζί του, υποστηρικτές και αντίπαλοι, αναγνωρίζουν σ’ αυτόν έναν βαθιά δημοκράτη και ηθικό άνθρωπο. Αναγνωρίζουν, ταυτόχρονα, και έναν ικανό και αποτελεσματικό πολιτικό. Φαινόμενο σπάνιο στις μέρες μας.
Μνήμη Νόρας Αναγνωστάκη (1930-2013)
Δεν υπήρχε περίπτωση να φύγεις από το σπίτι των Αναγνωστάκηδων στην Πεύκη χωρίς ένα τουλάχιστον βάζο μαρμελάδα. Η Νόρα τους ξεπροβόδιζε όλους με βάζα χειροποίητης ευωδιαστής μαρμελάδαs, τις περισσότερες φορές φράουλα, αφού είχε μετατρέψει για μήνες το σπίτι σε εργαστήριο παρασκευής. Τις διάλεγε προσεχτικά μία μία κι ακολουθώντας μια μυστική ιεροτελεστία «ποιούσε» αυτό το τέλειο έδεσμα, που μόνο γεύσεις της παιδικής αθωότητας μπορούσε να συναγωνιστεί. «Η πηγή της μαρμελάδας», έλεγε με καμάρι.
